Jesień to dobry czas na książki. Tym bardziej w okresie przygotowań do matury! Jesienne wieczory są wręcz idealne na czytanie lektur. W których utworach znajdziemy motyw jesieni i czy będzie to słoneczna, złota polska jesień? Byłoby miło, ale nie! W poszukiwaniu motywu jesieni przygotujcie się na mrok, samotność i cierpienie oraz ciężką pracę! Ha! Oto, jak Mickiewicz, Słowacki i Reymont wykorzystywali motyw jesieni. Nie wierzycie? Sprawdźcie sami! Przed Wami szybki przegląd trzech lektur z motywem jesieni, które na maturę znać warto, a nawet trzeba!

Mickiewicz: jesień to dramat i Dziady

Jesienna sceneria pojawia się w kilku częściach „Dziadów” Adama Mickiewicza. Czym właściwie były dziady? To ludowy obrzęd zaduszny o przedchrześcijańskich korzeniach, związany z kultem zmarłych przodków. W zależności od regionu odprawiano go w różnych terminach, a jesienne dziady przypadały na okres przełomu października i listopada.

Gdzie w „Dziadach” Mickiewicza znaleźć motyw jesieni?

● W II części „Dziadów” jesienna noc i odbywający się w kaplicy obrzęd tworzą mroczny, tajemniczy nastrój. Przywoływane duchy przekazują żywym prawdy moralne. Historia Józia i Rózi pokazuje, że cierpienie jest częścią ludzkiego doświadczenia – kto nie zaznał na ziemi goryczy, nie może osiągnąć pełni szczęścia po śmierci: „Kto nie doznał goryczy ni razu, ten nie dozna słodyczy w niebie”.

● W IV części „Dziadów” podczas jesiennego wieczoru zadusznego Gustaw wraca jako duch i opowiada o swoim cierpieniu po utracie ukochanej, która wybrała innego mężczyznę. Jesienna sceneria współgra z jego rozpaczą, samotnością i romantyczną nadwrażliwością.

● W III części „Dziadów” jesień stanowi tło symbolicznej przemiany głównego bohatera. W Prologu pojawia się data 1 listopada 1823 roku. To wtedy symbolicznie umiera Gustaw, a rodzi się Konrad. Przemiana oznacza odejście od przeżywania osobistego dramatu miłosnego i narodziny bohatera skupionego na losie narodu.

Jesień jako czas przemijania, przemiany i kontaktu ze światem zmarłych tworzy więc ważne tło dla kolejnych części „Dziadów”.

Jesień według Słowackiego, czyli ból istnienia Kordiana

Juliusz Słowacki w „Kordianie” połączył motyw jesieni z romantycznym Weltschmerzem, czyli bólem świata i poczuciem rozczarowania rzeczywistością. Jesienny krajobraz w I akcie odzwierciedla stan psychiczny Kordiana. Bohater przeżywa głęboki kryzys, wspomina zmarłego przyjaciela i cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości do Laury. Pod koniec aktu podejmuje nieudaną próbę samobójczą.

Opadające liście, wiatr i szron współgrają z poczuciem wewnętrznego rozdarcia bohatera. Jesień podkreśla jego melancholię, samotność, brak życiowego celu i rozczarowanie światem.

Jesień u Reymonta – ciężka praca w „Chłopach”

A teraz dla kontrastu! W „Chłopach” zamiast romantycznego cierpienia mamy przede wszystkim codzienne życie mieszkańców wsi i podporządkowanie ich pracy rytmowi natury. U Reymonta nie ma lekko. Jesienią trzeba pracować i przygotować gospodarstwo na kolejne miesiące. Bohaterom „Chłopów” tłumaczyć tego nie trzeba – ich życie jest ściśle związane z porami roku i obowiązkami, które każda z nich przynosi. Jesień wraz z pozostałymi porami roku wyznacza zgodny z naturą cykl życia.

• Jesień to czas zbiorów i gromadzenia zapasów. Mieszkańcy Lipiec wykopują ziemniaki, zbierają kapustę i przygotowują żywność na kolejne miesiące.
• Jesienią na wsi jest dużo ciężkiej pracy. Chłopi kończą siewy i orkę, zwożą drewno, zbierają plony oraz wykonują inne prace potrzebne do przygotowania gospodarstw na zimę.
• Jesień u Reymonta to także czas ważnych zmian i konfliktów. Narasta spór między Maciejem Boryną a jego synem Antkiem. Boryna decyduje się również na małżeństwo z młodą Jagną, co jeszcze bardziej zaostrza napięcia w rodzinie. Jesienią odbywa się ich huczne wesele, które staje się jednym z najważniejszych wydarzeń pierwszego tomu powieści.

W „Chłopach” Reymonta pory roku wyznaczają naturalny rytm życia ludzi i przyrody. Jesień to przede wszystkim okres ciężkiej pracy na roli, zbiorów i przygotowań do zimy, ale także czas ważnych zmian w życiu bohaterów.

Jakie znasz inne lektury maturalne z motywem jesieni? Którzy autorzy wykorzystywali ten motyw i w jakim celu? Przygotuj się do matury w jesienne wieczory, czytając książki, gdy za oknem szaruga.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. Jakie znaczenie ma motyw jesieni w lekturach maturalnych?

Jesień może pełnić w lekturach różne funkcje. W „Dziadach” buduje atmosferę tajemnicy, przemijania i kontaktu ze światem zmarłych. W „Kordianie” odzwierciedla wewnętrzny kryzys głównego bohatera, a w „Chłopach” wyznacza rytm pracy mieszkańców wsi i przygotowań do zimy.

2. Jak motyw jesieni wiąże się z losami bohaterów?

W IV części „Dziadów” jesienna, zaduszna atmosfera współgra z rozpaczą Gustawa. Natomiast w „Kordianie” jesienny krajobraz odzwierciedla kryzys, samotność i Weltschmerz bohatera. W „Chłopach” jesień wyznacza rytm ciężkiej pracy, a jednocześnie stanowi tło ważnych wydarzeń, m.in. konfliktu Boryny z Antkiem oraz małżeństwa Boryny z Jagną.

3. Dlaczego przemiana Gustawa w Konrada dokonuje się właśnie jesienią?

Symboliczna przemiana Gustawa w Konrada zostaje opatrzona datą 1 listopada 1823 roku. Data ta nawiązuje do obecnego w całym cyklu „Dziadów” motywu śmierci, pamięci o zmarłych i kontaktu między światem żywych a zaświatami. Śmierć Gustawa oznacza koniec bohatera skupionego na osobistym cierpieniu, a narodziny Konrada – początek jego zaangażowania w sprawy narodu.